Maandelijkse archieven: januari 2026

Soms wordt Dhamma benaderd alsof zij vastligt: een leer die kan worden gekend, bewaard en doorgegeven. Maar wie stil blijft zitten en werkelijk kijkt, merkt iets anders op. Dhamma openbaart zich niet als bezit, maar als beweging. Niet als conclusie, maar als een steeds … Lees verder →

Bevrijding uit dukkha ontvouwt zich niet door ‘worden’ (bhava; id.), maar door loslaten (vossagga; vyutsarga). Door uitdoven (sitibhāva; id.)—de koelte die ontstaat wanneer de vuren van onwetendheid, verlangen en afkeer doven. ❛ Anicca vata saṅkhārā, uppāda-vaya-dhammino. Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṁ vūpasamo sukho —Vergankelijk zijn alle verschijnselen; zij ontstaan … Lees verder →

Alles wat verschijnt heeft iets onweerstaanbaars. Het trekt de geest (citta; id.) naar zich toe, alsof het iets bevat dat behouden kan worden. Alsof het een vaste kern draagt. Alsof het meer is dan een tijdelijke vorm. Maar wie stil genoeg … Lees verder →

Wat verschijnt, verschijnt niet op zichzelf. Geen vorm, geen gedachte, geen gevoel staat los van voorwaarden. Wat wij ervaren als een ‘ding’, een ‘ik’, een ‘ander’, is steeds een samenkomen van oorzaken, van omstandigheden, van relaties die elkaar tijdelijk schragen. … Lees verder →

Dukkha ontstaat niet pas wanneer het leven ’tegenzit’. Dukkha ontstaat veel vroeger—op het moment dat ervaring tot ‘ik’ wordt gemaakt en zich hecht, zich vastklikt, zichzelf een naam geeft. Zodra ervaring niet langer gewoon ervaring is, maar het ‘ik’ moet bevestigen, ‘mij’ moet … Lees verder →

Wat wij bestaan noemen, wordt in de Buddhadhamma niet gezien als een vaste grond onder de voeten, maar als bhava (id.)—worden, wording, voortdurend ontstaan. Beweging. Verschijnen en verdwijnen. Bestaan is geen toestand die blijft. Het is een continu proces dat zich telkens opnieuw voordoet wanneer identieke … Lees verder →

We denken soms dat bevrijding een bestemming is. Iets waar we naartoe groeien met discipline, met volharding, met steeds meer oefening, tot we op een dag ‘aankomen’. Alsof verlichting een trofee is die je na lang zoeken eindelijk kan vastnemen.  … Lees verder →

Lijden openbaart zich in het lichaam en in het hart, daar waar angst zich samentrekt en het leven vernauwt tot een klein en kwetsbaar ‘ik’.  In die ervaring toont zich wat de Boeddha de Eerste Edele Waarheid noemde: het eenvoudige, ongepolijste feit … Lees verder →

Alles wat verschijnt, verschijnt samen. Niet als losse delen naast elkaar, noch als een keten na elkaar, maar in één enkel weefsel van ontstaan dat zich spontaan ontvouwt. Dit ontstaan kent geen kern, geen eigenaar, geen zelfstandig punt van houvast. … Lees verder →

Dhamma kan gelezen worden als het ritme van de dingen: ontstaan, even aanwezig zijn, en weer verdwijnen. Niet als een idee. Niet als een theorie. Maar als iets wat telkens opnieuw zichtbaar wordt, zodra de geest stil genoeg wordt om niet … Lees verder →

De geest wil begrijpen. Dat is niet verkeerd. Maar soms wil hij méér dan begrijpen: hij wil vastleggen. Hij wil van nibbāna een ‘iets’ maken. Dan wordt nibbāna een toestand. Een plaats. Een subtiele vorm van zijn. Een bestemming. Maar wat tot ‘iets’ wordt … Lees verder →

Er zijn leraars die al dertig jaar lang spreken met dezelfde woorden, dezelfde gebaren, dezelfde intonatie. Wat ooit ontsproot aan levende ervaring, wordt zorgvuldig herhaald. Niet uit onwil, niet uit gebrek aan inzet, maar uit gewoonte. De vorm blijft intact, … Lees verder →

Zodra waarheid geloof wordt, verliest zij haar onmiddellijke helderheid. Wat hier verdwijnt, is niet waarheid zelf, maar het rechtstreeks zien (yathābhūta-ñāṇadassana; yathābhūta-jñāna-darśana). Waar geloof verschijnt, is er vaak al een subtiele verschuiving merkbaar: van open aanwezigheid naar hechting, toe-eigening (upādāna; id.). Niet omdat geloof … Lees verder →

Soms voel ik schaamte. Niet om wat ooit werd aangereikt, maar om wat wij er soms van maken. Het is geen felle emotie, eerder een gevoel, een stille gewaarwording, een zachte droefheid die zich aandient wanneer de Dhamma wordt uitgesproken alsof zij … Lees verder →

Het bevrijdingspad van de Boeddha vertoont een diepe eenvoud. Niet een eenvoud die iets wegneemt, maar een die onthult wat altijd al aanwezig was. Wanneer we kijken naar de stroom van bevrijding, zien we dat zij zich niet vertakt in … Lees verder →