Maandelijkse archieven: maart 2026

De Boeddha onderwees geen eeuwige ziel. Niet omdat hij iets ontkende uit overtuiging, maar omdat hij zag—helder en direct—dat wat wij als ‘zelf’ beschouwen, niet standhoudt onder onderzoek. Wat we “ik” noemen, ontvouwt zich als een stroom van verschijnselen: lichaam, … Lees verder →

Upekkhā is de stille helderheid die zich ontvouwt wanneer de dhammanuvatti niet langer reageert op gewaarwordingen of gevoelens (vedanā; id.): geen saṅkhārā (saṃskārāḥ) van verlangen bij aangename ervaringen, geen saṅkhārā van afkeer bij onaangename ervaringen. Wat zich aandient, wordt gezien—maar niet vastgegrepen, ook niet afgestoten. De Boeddha in de Cūḷavedalla … Lees verder →

Net zoals een dauwdruppel op het puntje van een grasspriet verdwijnt bij zonsopgang, zo is het leven van een mens—kort, beperkt en onderhevig aan dukkha. Voor wie geboren is, is de dood onvermijdelijk. Net zoals, bij hevige regen, een luchtbel op … Lees verder →

Wat veranderlijk is, hoeft niet vastgehouden te worden. Het verschijnt, het beweegt, het verdwijnt. Niet omdat het iets mist, maar omdat het zijn aard is. Wanneer onrust of spanning wordt ervaren, is dat geen vergissing van het bestaan, maar een … Lees verder →

Iedereen betaalt dezelfde prijs voor ‘worden’. Of het nu gaat om verlangen of afkeer, om zoeken of vermijden, om het worden van iemand of het ontsnappen aan wat is—steeds opnieuw ontstaat beweging, voortzetting, wording (bhava; id.). En in die beweging zelf … Lees verder →

Zelden is het de verwerving van iets nieuws die het pad opent. Wat zich ontvouwt, is eerder een subtiel herkennen—een stille verschuiving waarin dat wat altijd al aanwezig was, niet langer bedekt blijft door conditionering (saṅkhāra; saṃskāra). Het is geen opstapeling van … Lees verder →

In de Dhammapada, vers 61, zegt de Boeddha: ❛ Wie op reis geen metgezel tegenkomtdie beter is dan hemzelf, of zijn gelijke is,moet resoluut alléén verder gaan.Neem geen dwaas tot metgezel.❜ Een kalyāṇamitta bevestigt niet, verzacht niet, houdt niets in stand. Waar bevestiging is, … Lees verder →

Wanneer in de Dhamma gesproken wordt over wedergeboorte (punabbhava; punarbhava), wijst dat niet naar een ziel die opnieuw verschijnt, noch naar een ‘ik’ dat zich verplaatst van hier naar daar. Wat wij gewoonlijk als ‘ik’ ervaren, is een samenspel van veranderlijke processen—lichaam en geest, … Lees verder →

In de Anattalakkhaṇa Sutta, Saṁyutta Nikāya 22.59, lezen we het volgende: ❛ Monniken, fysieke vorm—lichaam (rūpa; id.)—is zonder zelf.❜ Wat bedoelt de Boeddha hier met ‘zonder zelf’? Wat hier wordt aangereikt, is geen abstracte stelling, geen filosofisch concept, maar een directe uitnodiging tot … Lees verder →

Wanneer het pad zich verdiept, kan er een subtiele verschuiving plaatsvinden die nauwelijks opvalt. Wat eerst als grof verlangen (taṇhā; tṛṣṇā) herkenbaar was—gericht op bezit, ervaring of erkenning—neemt een verfijndere vorm aan: het verlangen naar inzicht, naar zuivering, naar bevrijding. In die … Lees verder →

De Boeddha vroeg zijn volgelingen niet om hun vroegere geloof onmiddellijk te verwerpen. Hij nodigde hen uit om te kijken. In de Pāli-canon zien we herhaaldelijk dat de Boeddha mensen niet vraagt hun vroegere religie abrupt af te zweren. In plaats … Lees verder →

Wanneer de Boeddha in de Mahāparinibbāna Sutta tot Ānanda spreekt en zegt: ❛ Wees een licht voor jezelf, vertrouw niet op hulp van buitenaf❜, dan wijst hij niet naar een geïsoleerd individu dat alles alleen moet dragen. Hij wijst naar iets veel subtielers: … Lees verder →

❛ Voorheen en nu leer ik slechts dit:dukkha en het einde van dukkha. ❜(Saṃyutta Nikāya 22.86) Niet een religie.Niet een filosofie.Niet metafysica. Geen systeem.Geen structuren. Alleen dit:dukkhaen het einde van dukkha.

Bevrijding begint niet met iets nieuws. Bevrijding begint waar iets eindigt. Niet het einde van de wereld, maar het einde van het grijpen naar de wereld. Wat uitdooft, opent. Wat uitdooft, bevrijdt.

Wanneer verlangen (taṇhā; tṛṣṇā) verschijnt en niet wordt herkend, blijft het zelden bij een vluchtige beweging. Wat eerst slechts een neiging was, verdicht zich langzaam tot grijpen (upādāna; id.).  Het verlangen zoekt een houvast, een vorm waarin het zich kan vastzetten. Wat aangenaam … Lees verder →