Vanuit het Ongeborene heeft saṃsāra geen gewicht. Gedachten, emoties, begeerten en angsten komen op als golven in een veld dat nooit beweegt. Zij lijken een cyclus te vormen, maar voor wat ongeboren is, bestaat er geen kringloop, geen begin, geen voortgang en geen einde. Alles verschijnt en verdwijnt in dezelfde open ruimte die door niets wordt beroerd.
Nibbāna (nirvāṇa), vaak benoemd als stilte, is vanuit dit perspectief geen bestemming, geen resultaat, geen terminus. Stilte is eenvoudig de aard van wat altijd aanwezig is, zelfs wanneer de geest woelig is. Wat men ‘bevrijding’ noemt, is niets anders dan het oplossen van de veronderstelling dat iets bereikt moet worden. Zelfs de meest subtiele sluier vindt hier geen grond om op te rusten.
Binnen het Ongeborene vallen alle paden, graden, structuren, tradities weg. Elke gedachte van vooruitgang of terugkeer, van subtiele versluieringen of verdere stappen, behoort tot het domein van verschijnen. De arahat, de bodhisattva, de zoeker—het zijn gestalten in een droom die nooit buiten dit tijdloze bewustzijn treden. Zij ontstaan er in, bewegen er in, lossen er in op—de kringloop van saṃsāra.
Er is geen transformatie nodig om dit te zien. Geen opstijgen, geen hemel, geen ander rijk. Wat opkomt, komt op binnen het Ongeborene. Wat vergaat, vergaat in het Ongeborene. En wat ongeboren is, blijft onaangetast: helder, stil, zonder vorm en zonder grens.
In dit helder inzicht wordt duidelijk dat niets ooit werkelijk verhuld was. Bevrijding is geen verovering maar een onthulling—een openvallen van wat altijd al het geval was. De veelheid hoeft niet overwonnen te worden; de eenheid hoeft niet gezocht te worden. Ze liggen in elkaar besloten als licht en straling, onafscheidelijk maar nooit verward.
Zo spreekt het Ongeborene niet door woorden, maar door een stille aanwezigheid die geen oorsprong kent. Wat men alpha en omega noemt, verschijnt hier als één enkel, tijdloos punt: een openheid die nooit ontstaat en nooit vergaat.
