Maandelijkse archieven: mei 2026

Wanneer het pad zich verdiept, kan er een subtiele verschuiving plaatsvinden die nauwelijks opvalt. Wat eerst als grof verlangen (taṇhā; tṛṣṇā) herkenbaar was—gericht op bezit, ervaring of erkenning—neemt een verfijndere vorm aan: het verlangen naar inzicht, naar zuivering, naar bevrijding. In die … Lees verder →

In Udāna 8.3 spreekt de Boeddha over het Ongeborene, het Ongewordene, het Ongeschapene, het Ongeconditioneerde. Niet als een idee om vast te grijpen, maar als een noodzakelijke aanwijzing. Want, zo zegt hij, als dat niet zou bestaan, zou er geen … Lees verder →

Een spirituele vriend die ik erg waardeer, stelde me vandaag een aantal vragen over het begrip ‘leegte’: wordt het begrip ‘suññatā’gebruikt in de Pāli-canon? Zo ja, in welke betekenis? Kan je het inhoudelijk onderscheid duiden tussen de begrippen ‘suññatā’ en ‘śūnyatā’ in respectievelijk het theravāda en het mahāyāna? Wanneer … Lees verder →

Direct zien (jānāti passati; jānāti paśyati) verwijst naar het samenvallen van zien en weten. Wat verschijnt, wordt onmiddellijk gekend—zonder dat conceptualisering, projectie of interpretatie de ervaring onmiddellijk overnemen. Een gewaarwording, gedachte of beweging verschijnt, en in dat verschijnen is het kennen reeds … Lees verder →

De geest zoekt rust in iets. In een ervaring, een inzicht, een gevoel van zekerheid. Iets om op te steunen, iets om vast te houden. Maar wat gevonden wordt, verandert. Wat vastgehouden wordt, glipt weg. Wat zekerheid lijkt, blijkt afhankelijk. … Lees verder →

Met elke ervaring die zich aandient, ontstaat er een moment van ontmoeten. Niet de ervaring zelf kleurt de toekomst, maar de reactie die erop volgt. In dat subtiele ogenblik wordt kamma (karma; id.) gevormd—zacht of hard, bevrijdend of bindend. Daar, … Lees verder →

Er zijn momenten in de beoefening waarop de geest stil wordt, het lichaam verzacht en de adem zichzelf lijkt te ademen. Wat eerst onrustig en gefragmenteerd was, verzamelt zich in helderheid, rust en een stille eenheid van aandacht—ekaggatā (ekāgratā)—waarin de … Lees verder →

Wanneer de geest troebel wordt door ziekte, vermoeidheid, medicatie of uitputting, lijkt het soms alsof de beoefening verdwijnt. Alsof inzicht enkel mogelijk is in helderheid, concentratie en innerlijke stilte. Maar ook verwarring behoort tot het bestaan. Ook het niet meer … Lees verder →

Pāli leer je niet om een taal te beheersen, maar om iets minder verkeerd te begrijpen. Niet om woorden te verzamelen, maar om te zien waar woorden naar verwijzen. Een enkel woord—anicca, dukkha, anattā—kan meer openen dan een boek vol uitleg, … Lees verder →

Binnen de boeddhistische beoefening wordt upekkhā (upekṣā) vaak vertaald als gelijkmoedigheid, evenwichtigheid of innerlijke balans. Toch verwijzen deze woorden slechts gedeeltelijk naar wat werkelijk bedoeld wordt. Want upekkhā is geen koude afstandelijkheid, geen onverschilligheid en evenmin een vorm van emotionele onderdrukking. Het is eerder de … Lees verder →

Waar het ‘worden’ (bhava; id.) ophoudt, ontvouwt zich bevrijding — en daarmee ook het einde van wedergeboorte. Wat hier met ‘worden’ genoemd wordt, is niet iets abstracts of ver weg. Het is precies datgene wat zich elk moment voltrekt: het subtiele neigen … Lees verder →

Wanneer de Boeddha spreekt over de Dhamma (Dharma), wijst hij niet naar een leer die buiten ons ligt, noch naar een systeem dat begrepen moet worden met het denken alleen. Hij wijst naar iets dat zich hier en nu ontvouwt—in elke ervaring, in … Lees verder →

Het Ongeborene (ajāta; id.) (*) laat zich niet kennen als een ervaring tussen andere ervaringen. Het verschijnt niet, en toch is het nooit afwezig. Alles wat wij gewoonlijk als werkelijkheid beschouwen, beweegt binnen het veld van ontstaan en vergaan. Gedachten komen op … Lees verder →

Woorden wijzen, maar houden niets bijeen. Wat opgebouwd leek, verliest zijn fundament. Niet omdat het verworpen wordt, maar omdat het gezien wordt. En in dat zien, verliest het gemaakte zijn vanzelfsprekendheid. Zonder strijd, zonder keuze—valt alles uit elkaar wat niet … Lees verder →

Niet via de blik van een ander, niet door geleende woorden of overgeleverde overtuigingen. Wat waar is, openbaart zich niet in het herhalen, maar in het rechtstreeks zien— het kennen en zien van de dingen zoals ze zijn (yathābhūta-ñāṇadassana; yathābhūta-jñāna-darśana). Er … Lees verder →