TWEE WEGEN, ÉÉN BEVRIJDING

Niet elk meditatie-object heeft dezelfde functie. Buddhānussati richt de aandacht op de kwaliteiten van de Boeddha. Ānāpānasati op de in- en uitademing. Beide zijn door de Boeddha onderwezen. Beide kunnen rust, concentratie en inzicht ondersteunen. Toch verschillen hun accenten. En de wijze waarop hun ontwikkeling in de leer wordt uiteengezet.

Buddhānussati is méér dan een oefening in vertrouwen (saddhā). Volgens de Mahānāma Sutta, Aṅguttara Nikāya 6.10, wordt de geest van een edele leerling, wanneer hij de kwaliteiten van de Boeddha in herinnering brengt, op dat moment niet beheerst door begeerte, afkeer of begoocheling. Vreugde ontstaat. Verstilling volgt. Concentratie ontwikkelt zich. Geen loutere voorbereiding. Wel een waardevolle beoefening die gunstige voorwaarden schept voor bevrijdend inzicht.

Ānāpānasati krijgt een bijzondere plaats in de Satipaṭṭhāna Sutta, Majjhima Nikāya 10. Daar noemt de Boeddha de vier grondslagen van opmerkzaamheid “de directe weg” (ekāyano maggo). Aandacht bij de ademhaling is de eerste concrete oefening binnen de beschouwing van het lichaam (kāyānupassanā). Niet de enige oefening. Wel een uitdrukkelijk onderdeel van deze weg. De ademhaling wordt aandachtig waargenomen. Zoals zij zich werkelijk voordoet.

In de Ānāpānasati Sutta, Majjhima Nikāya 118, wordt de ontwikkeling verder uiteengezet. Zestien stappen, verdeeld over vier groepen. Zij hebben betrekking op lichaam, gevoelens, geest en geestelijke verschijnselen. Volledig ontwikkeld vervult ānāpānasati de vier grondslagen van opmerkzaamheid (satipaṭṭhāna). Deze vervullen op hun beurt de zeven factoren van ontwaken (bojjhaṅga). Geen afzonderlijke technieken. Wel samenhangende aspecten van één beoefening.

Die zeven factoren zijn opmerkzaamheid (sati), onderzoek van verschijnselen (dhammavicaya), energie (viriya), vreugde (pīti),verstilling (passaddhi), concentratie (samādhi) en gelijkmoedigheid (upekkhā). Wanneer zij volledig worden ontwikkeld, vervullen zij ware kennis (vijjā) en bevrijding (vimutti). Zo beschrijft Majjhima Nikāya 118de samenhang tussen aandacht bij de ademhaling, de vier grondslagen, de zeven ontwakingsfactoren en bevrijdend inzicht. Geen automatisch resultaat. Wel een door de Boeddha onderwezen ontwikkelingsweg.

Dit maakt buddhānussati niet minderwaardig. Evenmin ānāpānasatitot de enige weg. Beide hebben hun plaats. Maar de Boeddha beschrijft voor ānāpānasati uitdrukkelijk hoe de beoefening tot ware kennis en bevrijding kan leiden. Het gaat dus niet om welk meditatie-object het beste is. Wel om wat de beoefening werkelijk ontwikkelt. Niet om een methode te verdedigen. Niet om een bijzondere toestand te bereiken. Maar om vergankelijkheid (anicca), onbevredigendheid (dukkha) en niet-zelf (anattā) te doorzien. Om de werkelijkheid te zien zoals zij is (yathā-bhūta).

Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.