De Dhamma behoeft geen officiële erkenning. Geen goedkeuring. Geen bevestiging door wereldlijk gezag. Haar waarheid wordt niet bepaald door een overheid. Niet door een instelling. Niet door een vertegenwoordiger. De Dhamma moet worden onderzocht. Beoefend. Rechtstreeks begrepen. Geen enkel bestuurlijk besluit kan bevrijdend inzicht verlenen.
De taak van de overheid ligt elders. Bij het waarborgen van godsdienstvrijheid. Van de vrijheid om te geloven. Niet te geloven. Te onderzoeken. Te beoefenen. Zij kan algemene rechtsregels vaststellen. Maar niet bepalen welke spirituele leer waar is. Welke traditie authentiek is. Of wie werkelijk inzicht heeft verworven. Die grens mag niet worden overschreden.
Ook officiële erkenning van religieuze instellingen verandert daar niets aan. Een juridische status is geen geestelijke legitimiteit. Een subsidie geen bewijs van wijsheid. Een bestuurlijk mandaat geen spiritueel gezag. Organisaties kunnen praktische belangen behartigen. Gemeenschappen ondersteunen. Onderricht mogelijk maken. Maar zij kunnen de waarheid van een leer niet vertegenwoordigen. Laat staan opeisen.
In de Mahāparinibbāna Sutta, Dīgha Nikāya 16 verklaart de Boeddha dat na zijn heengaan de Dhamma en de Vinaya als leraar zullen dienen. Niet een wereldlijke instantie. Niet een officieel erkende vertegenwoordiger. De leer en de discipline blijven het richtsnoer. Ook voor wie onderricht geeft. Ook voor wie een organisatie bestuurt. Geen enkele positie ontslaat iemand van onderzoek en toetsing.
Dit betekent niet dat organisatie overbodig is. De Saṅgha kent regels. Verantwoordelijkheden. Gemeenschappelijke besluitvorming. Maar organisatie dient de beoefening. Niet omgekeerd. Zodra erkenning, invloed, prestige of subsidiëring worden verward met geestelijk gezag, ontstaat het gevaar van gehechtheid. Aan positie. Aan macht. Aan het eigen gelijk. Precies wat de Dhamma leert doorzien.
De Dhamma vraagt geen bescherming van haar waarheid. Wel vrijheid om haar te onderzoeken en te beoefenen. Geen instelling kan in onze plaats zien. Geen erkenning kan onwetendheid opheffen. Geen vertegenwoordiger kan bevrijding schenken. Wat telt, is het ontwikkelen van ethisch handelen, aandacht, concentratie en wijsheid. Niet wat officieel wordt erkend. Maar wat rechtstreeks wordt doorzien. De werkelijkheid zien zoals zij is. Daar gaat het om. Om niets anders.
