Vaak wordt kamma (karma) in verband gebracht met wedergeboorte (punabbhava; punarbhava) en met de voortgaande stroom van worden (bhava; id.). Er wordt dan gesproken over opeenvolgende bestaansvormen en over de gevolgen van handelingen die zich over lange tijd blijven ontvouwen.
Bij moderne lezers kan dit gemakkelijk de indruk wekken dat één en hetzelfde individu of een blijvende entiteit van leven naar leven voortbestaat. Maar dat is niet wat de Dhamma aanwijst. De leer van niet-zelf (anattā; anātman) nodigt juist uit om te zien dat er geen onveranderlijke eigenaar van de ervaring gevonden kan worden.
Ook in elk moment is karma werkzaam.
In elk ogenblik verschijnt de wereld opnieuw zoals zij wordt ervaren. Een gedachte verschijnt. Een gevoel wordt als aangenaam, onaangenaam of neutraal ervaren. Er ontstaat verlangen (taṇhā; tṛṣṇā) of afkeer (paṭigha; pratigha). Er wordt gegrepen of losgelaten. En onmiddellijk ontvouwt zich een nieuwe ervaring van de werkelijkheid.
Zo worden we, van moment tot moment, opnieuw “geboren”.
Niet als een blijvend zelf dat van het ene ogenblik naar het andere voortgaat, maar als een voortdurend ontvouwen van voorwaarden. Wat nu gedacht, gevoeld en gewild wordt, vormt de voorwaarden voor wat zich in het volgende moment aandient.
Kijk aandachtig.
Zie hoe een wereld ontstaat.
Zie hoe zij weer verdwijnt.
En merk op dat in het midden van dit voortdurende proces van geboren worden en vergaan geen blijvende eigenaar van de ervaring gevonden kan worden. Alleen een stroom van voorwaarden die verschijnt en weer verdwijnt.
In dat zien ontvouwt zich bevrijding.
