In de Kālāma Sutta sprak de Boeddha als volgt:
❛ Ga niet voort op wat je hoort. Ga niet voort op overlevering. Ga niet voort op geruchten. Ga niet voort op geschriften. Ga niet voort op logische redeneringen. Ga niet voort op speculatieve opvattingen. Ga niet voort op het gezag van een leraar.
Maar wanneer jullie zelf zien: ‘Deze dingen zijn onheilzaam; deze dingen leiden tot schade en lijden’, laat ze dan los’.❜
Zo sprak de Boeddha 2600 jaar geleden.
Daarom: observeer aandachtig. Kijk. Zie de verschijnselen in perspectief. In hun geheel. Beschouw de fenomenen in hun diepste essentie. Forensisch.
Laat niemand beslissingen nemen in jouw persoonlijke naam. Jij bent je eigen meester. Jij alleen kunt je bevrijden uit dukkha. Jij alleen kunt de ketens van onwetendheid, verlangen en afkeer verbreken. Dat is jouw verantwoordelijkheid. Van niemand anders.
Wees alert. Zie de intentie achter alle dingen. Onderzoek het proces dat ons bestaan beheerst: de voortdurende verandering van de verschijnselen. Hun vergankelijke karakter. Hun permanente onvoldaanheid. Hun niet-substantiële aard.
Maar zie ook dit: de wereld van saṃsāra wordt geschraagd door structuren—burchten van macht, overtuiging en eigenbelang. Zij presenteren hun verhalen als waarheid en hun belangen als noodzakelijk. Wat vaak herhaald wordt, krijgt vlug het etiket van waar te zijn. Wat luid wordt verkondigd, lijkt vanzelfsprekend. Maar herhaling is geen waarheid. En lawaai is geen parameter voor wat waar is.
Onderzoek daarom zelf. Ontmasker de verzinsels die worden verspreid. De dwaallichten die het denken de verkeerde kant opsturen. Het onkruid dat overal wordt gezaaid. Zie hoe overtuigingen ontstaan, hoe ze worden herhaald, hoe ze zich vastzetten in het denken van mensen.
Kijk niet weg. Observeer. Bestudeer. Inspecteer. Als een meester—je eigen meester.
Zie hoe de dingen werkelijk zijn—yathābhūta-ñāṇadassana. Niet zoals ze worden verpakt en gepresenteerd, maar zoals ze zich voordoen: anicca (anitya); dukkha (duḥkha); anattā (anātman).
Wanneer iemand zo kijkt, verliest misleiding haar macht. Dan maakt men zich vrij van verwarring. Vrij van de dwang van structuren en belangen. Vrij van de druk van meningen. Zoals de Boeddha zei: wees een eiland voor jezelf; wees je eigen licht.
Wie zo kijkt, betreedt de stroom.
