Categorie archieven: Uncategorized

Dhamma kan gelezen worden als het ritme van de dingen: ontstaan, even aanwezig zijn, en weer verdwijnen. Niet als een idee. Niet als een theorie. Maar als iets wat telkens opnieuw zichtbaar wordt, zodra de geest stil genoeg wordt om niet … Lees verder →

De geest wil begrijpen. Dat is niet verkeerd. Maar soms wil hij méér dan begrijpen: hij wil vastleggen. Hij wil van nibbāna een ‘iets’ maken. Dan wordt nibbāna een toestand. Een plaats. Een subtiele vorm van zijn. Een bestemming. Maar wat tot ‘iets’ wordt … Lees verder →

Er zijn leraars die al dertig jaar lang spreken met dezelfde woorden, dezelfde gebaren, dezelfde intonatie. Wat ooit ontsproot aan levende ervaring, wordt zorgvuldig herhaald. Niet uit onwil, niet uit gebrek aan inzet, maar uit gewoonte. De vorm blijft intact, … Lees verder →

Zodra waarheid geloof wordt, verliest zij haar onmiddellijke helderheid. Wat hier verdwijnt, is niet waarheid zelf, maar het rechtstreeks zien (yathābhūta-ñāṇadassana; yathābhūta-jñāna-darśana). Waar geloof verschijnt, is er vaak al een subtiele verschuiving merkbaar: van open aanwezigheid naar hechting, toe-eigening (upādāna; id.). Niet omdat geloof … Lees verder →

Soms voel ik schaamte. Niet om wat ooit werd aangereikt, maar om wat wij er soms van maken. Het is geen felle emotie, eerder een gevoel, een stille gewaarwording, een zachte droefheid die zich aandient wanneer de Dhamma wordt uitgesproken alsof zij … Lees verder →

Het bevrijdingspad van de Boeddha vertoont een diepe eenvoud. Niet een eenvoud die iets wegneemt, maar een die onthult wat altijd al aanwezig was. Wanneer we kijken naar de stroom van bevrijding, zien we dat zij zich niet vertakt in … Lees verder →

In de leer van de Boeddha wordt ‘worden’  (bhava; id.) niet ontkend. Het ontstaat, beweegt, verandert en verdwijnt. Het is zichtbaar in elke ervaring, in elke neiging, in elke beweging waarin iets wil blijven. Het toont zich telkens opnieuw in het veld … Lees verder →

Verlangen is volkomen ontrouw aan zijn verleidelijke belofte: verlangen belooft genot, bevrediging, geluk, tevredenheid, maar brengt slechts lijden en ontgoocheling. Wanneer verlangen eenmaal vervuld is, komt een ander verlangen de leegte onmiddellijk opvullen. Communicerende vaten. Het is de aard van … Lees verder →

In de oude teksten krijgt het woord ‘bhava’ twee gezichten. Soms betekent het ‘worden’, het voortdurend ontstaan van ervaring. Soms verwijst het naar het ontstaan van het ‘leven’ zelf—een menselijke geboorte, elke vorm waarin bewustzijn zich tijdelijk uitdrukt. Daarom zegt de … Lees verder →

Vanuit het Ongeborene heeft saṃsāra geen gewicht. Gedachten, emoties, begeerten en angsten komen op als golven in een veld dat nooit beweegt. Zij lijken een cyclus te vormen, maar voor wat ongeboren is, bestaat er geen kringloop, geen begin, geen voortgang en … Lees verder →

Wanneer een ei van buitenaf wordt gebroken, eindigt het leven dat zich in het ei bevindt. Wanneer het ei van binnenuit breekt, ontstaat het leven. Het bestaan laat zich niet afdwingen of sturen. Het verschijnt wanneer de juiste voorwaarden (paccayā; pratyaya) samenkomen, … Lees verder →

Veel beoefenaars blijven hangen in gelukzaligheid. De geest wordt stil, het lichaam licht, de ervaring verfijnd. Er is rust, vrede, soms zelfs een diep gevoel van vervulling. En precies daar ontstaat het risico van stilstand. Wat aangenaam is, wordt vastgehouden. … Lees verder →

Ontwaken is een werkwoord. Het is geen idee dat men bezit, geen belofte die men ontvangt. Het ontvouwt zich daar waar een yogi bereid is zelf te gaan, stap voor stap, in directe ervaring. Wensen alleen brengen niets tot voltooiing. Ook woorden … Lees verder →

Soms opent zich een stilte waarin het bestaan even niet lijkt voortgestuwd te worden door oorzaken en voorwaarden. In die stilte wordt iets voelbaar dat nooit begonnen is. De Boeddha noemde dit het Ongeborene (ajāta; id.), het Ongeconditioneerde (asaṅkhata; asaṃskṛta)—een begrip dat in … Lees verder →

Een kalyāṇamitta schreef mij: “Wie de ware weg heeft gevonden is het spoor bijster.” Dit zinnetje bleef hangen. Niet om uitgelegd te worden, maar om te rijpen. Als een zaadje. Zolang er een spoor is, loopt er iemand. Zolang er een weg is, is … Lees verder →