Een spiritueel pad kiezen is niet hetzelfde als zich eraan vastklampen.
Een weg kan richting geven. Houvast bieden. Helpen om verwarring te doorzien. Om lijden te begrijpen. Om inzicht te ontwikkelen. Maar zodra die weg een identiteit wordt, verandert er iets wezenlijks. Dan wordt de leer iets wat verdedigd moet worden. De traditie iets waaraan men trouw moet blijven. De overtuiging iets wat niet langer onderzocht mag worden. Wat oorspronkelijk naar bevrijding moest leiden, wordt dan zelf een voorwerp van gehechtheid. Het probleem ligt niet in de weg. Maar in het vastgrijpen eraan.
De Boeddha vergeleek zijn onderricht met een vlot. Een middel om de stroom over te steken. Niet iets om na de oversteek op de schouders mee te dragen.
De Dhamma is er om beoefend te worden. Om onderzocht te worden. Om rechtstreeks te worden begrepen. Niet om er een nieuwe identiteit aan te ontlenen. Dat betekent niet dat alle wegen hetzelfde zijn. Evenmin dat elke overtuiging even waardevol is. Of dat eindeloos twijfelen tot bevrijding leidt.
De vraag is niet hoeveel overtuigingen iemand heeft. Niet hoe trouw iemand aan een traditie blijft. Niet hoe overtuigend iemand zijn opvattingen kan verdedigen. De vraag is wat de beoefening daadwerkelijk teweegbrengt. Vermindert het verlangen (taṇhā; tṛṣṇā)? Verzwakt de gehechtheid (upādāna; id.)? Groeit het inzicht(paññā; prajñā)? Worden de oorzaken van dukkha doorzien en beëindigd? Daar ligt het criterium.
Een weg kan met volledige toewijding worden bewandeld. Zonder dogmatisme. Zonder blinde gehoorzaamheid. Zonder zich ermee te vereenzelvigen. Want ook de Dhamma behoort niet aan iemand toe. De Dhamma is geen bezit. Geen identiteit. Geen waarheid waaraan men zich moet vastklampen.
Het is een weg die naar het einde van vastklampen leidt. Niet de weg moet worden losgelaten voordat hij is gegaan. Maar de gehechtheid aan de weg mag niet worden verward met het gaan ervan. En wanneer de overkant bereikt is, hoeft het vlot niet langer gedragen te worden. Het kan achtergelaten worden.
