De weg is de weg. De bestemming is de bestemming. Niet meer. Niet minder. De weg is niet de bestemming. En de bestemming is niet de weg.
De Boeddha wees een weg naar bevrijding. Het Edele Achtvoudige Pad (ariya aṭṭhaṅgika magga).Geen weg om iemand te worden. Geen weg om een spirituele identiteit op te bouwen. Maar een weg om te doorzien wat ons gevangen houdt. Begeerte. Afkeer. Onwetendheid.
De weg vraagt inspanning. Discipline. Aandacht. Onderzoek. Volharding. Concentratie van de geest. De bereidheid om telkens opnieuw te kijken. Naar wat ontstaat. Naar wat vergaat. Naar wat wordt vastgegrepen. Naar wat kan worden losgelaten. De weg is geen verzameling ideeën. Geen theorie over bevrijding. Geen overtuiging die we moeten verdedigen.
De weg moet worden gegaan. Niet morgen. Niet wanneer de omstandigheden ideaal zijn. Maar hier. Nu. In de wijze waarop we spreken. Handelen. Denken. Waarnemen. Reageren.
Gaandeweg wordt de beoefening geen afzonderlijke activiteit meer. Ze doordringt het leven. Niet omdat we iemand anders worden. Maar omdat aandacht, ethiek en wijsheid steeds meer richting geven aan ons handelen. In die zin worden we de weg. Niet als identiteit. Niet als bezit. Maar als geleefde beoefening.
Toch schuilt ook hier een gevaar. We kunnen gehecht raken aan onze inspanning. Aan onze discipline. Aan onze vooruitgang. Aan onze concentratie. Aan het beeld van onszelf als beoefenaar. Zelfs de weg naar bevrijding kan een voorwerp van gehechtheid worden.
Daarom vergeleek de Boeddha zijn onderricht met een vlot (Alagaddūpama Sutta, Majjhima Nikāya 22). Een middel om de stroom over te steken. Niet om voor altijd op de schouders te dragen. Wie de Andere Oever bereikt, hoeft het vlot niet verder mee te dragen. Niet omdat het nutteloos was. Maar omdat het zijn functie heeft vervuld.
Zo ook de weg. Zolang bevrijding niet gerealiseerd is, moet de weg worden ontwikkeld. Zorgvuldig. Volhardend. Zonder de beoefening voortijdig los te laten. Maar wanneer de bestemming bereikt is, hoeft de weg niet langer te worden beoefend als middel om iets te bereiken.
De bestemming is nibbāna. Het ongeconditioneerde (asaṅkhata). De beëindiging van begeerte, afkeer en onwetendheid. De bevrijding uit dukkha. Geen beloning voor een spirituele prestatie. Geen nieuwe identiteit. Geen toestand die een zelf zich kan toe-eigenen. Geen nieuwe vorm van worden. Maar uitdoving. Het definitieve einde van wat dukkha voortbrengt.
De weg behoort tot het geconditioneerde. Hij wordt ontwikkeld. Verfijnd. Tot vervulling gebracht. De bestemming is het ongeconditioneerde. Daarom moeten we de weg niet verwarren met het doel. Evenmin het doel gebruiken als reden om de weg te verwaarlozen.
De weg vraagt volledige toewijding. Maar geen gehechtheid. Inspanning. Zonder de behoefte om iemand te worden. Discipline. Zonder zelfverheffing. Aandacht. Zonder toe-eigening. Wijsheid. Zonder vastklampen.
En wanneer de weg zijn functie heeft vervuld, hoeft de weg niet langer vastgehouden te worden. Niet omdat hij wordt verworpen. Maar omdat er niets meer te bereiken valt.
De weg is de weg. De bestemming is de bestemming. En wanneer de bestemming bereikt is, wordt ook de weg losgelaten. Niets meer. Niets minder.
