Sati en mindfulness
Mindfulness is vandaag bijna overal te vinden. Mindfulness om stress te verminderen. Mindfulness om beter te slapen. Mindfulness op het werk. Mindfulness om efficiënter te functioneren. Daar hoeft niets mis mee te zijn.
Maar wanneer we mindfulness gelijkstellen aan sati, zoals de Boeddha die onderwees, moeten we voorzichtig zijn. Sati betekent niet eenvoudigweg: aandachtig aanwezig zijn in het huidige moment.
In de Dhamma staat sati niet op zichzelf. Als sammā-sati — juiste opmerkzaamheid — maakt zij deel uit van het Edele Achtvoudige Pad en staat zij daarmee in dienst van bevrijding (vimutti).
Binnen satipaṭṭhāna wordt opmerkzaamheid gevestigd ten aanzien van lichaam (kāya), gevoel (vedanā), geest (citta) en verschijnselen (dhammā). De beoefenaar beschouwt wat zich voordoet en ziet het ontstaan en het verdwijnen ervan. Niet om de ervaring aangenamer te maken. Niet om efficiënter te functioneren. Maar om de werkelijkheid te leren zien zoals ze is (yathābhūta-ñāṇadassana).
Wat ontstaat, ontstaat afhankelijk van voorwaarden. Wat ontstaan is, is vergankelijk. Wat ontstaat, vergaat. En terwijl dit rechtstreeks gezien wordt, leert de beoefenaar zich er niet aan vast te klampen en het niet toe te eigenen.
Dat is de richting waarin sati binnen de Dhamma functioneert: niet eenvoudigweg aanwezig zijn in het huidige moment, maar opmerkzaam aanwezig zijn op een manier die bijdraagt tot inzicht, het loslaten van gehechtheid en uiteindelijk bevrijding.
Een essentieel verschil.
