Ontwaken is niet esoterisch. Het is heel concreet. Down to earth. De Boeddha vraagt ons niet om een verborgen werkelijkheid binnen te treden of geheime kennis te verwerven. Hij vraagt ons te kijken naar wat zich voordoet. Kijken. Naar het lichaam. Naar gevoel. Naar de geest. Naar het ontstaan en vergaan van verschijnselen.
Dat klinkt eenvoudig. Maar precies daar ligt de moeilijkheid. We kijken voortdurend, maar we kijken niet helder. We ervaren voortdurend, maar doorgronden niet wat er gebeurt. Wat vergankelijk is, behandelen we alsof het blijvend kan zijn. Wat geen blijvende bevrediging kan bieden, proberen we toch vast te houden. Wat niet-zelf is, eigenen we ons toe als “ik”, “mij” en “mijn”. Avijjā. Onwetendheid.
Ontwaken betekent niet dat achter deze werkelijkheid een andere werkelijkheid zich schuilhoudt. Het betekent dat de onwetendheid waardoor we niet zien zoals het werkelijk is, verdwijnt.
Het vergankelijke wordt gezien als vergankelijk. Het onbevredigende als onbevredigend. Het niet-zelf als niet-zelf. Dát is de werkelijkheid. Yathābhūta.
Niet omdat we dat geloven, maar omdat we het direct zien. Doorzien.
Daarom is de weg die de Boeddha wijst zo concreet. Dukkha moet worden doorgrond. De oorsprong ervan moet worden losgelaten. De beëindiging ervan moet worden verwerkelijkt. Het Edele Achtvoudige Pad moet worden ontwikkeld. Dit is geen geheim. Geen verborgen boodschap. Geen kennis die alleen voor ingewijden bestemd is.
Dat maakt ontwaken niet gemakkelijk. Integendeel. We moeten leren doorzien wat zo dichtbij is dat we er voortdurend overheen kijken: onze eigen ervaring en de begeerte, afkeer en onwetendheid waarmee we ons ertoe verhouden.
Ontwaken voert ons niet naar een andere werkelijkheid. Het bevrijdt ons van de begoocheling waarmee we de werkelijkheid tegemoet treden. Geen esoterie. Geen verborgen wereld die ontdekt moet worden. Gewoon zien wat ontstaat, wat vergaat, wat dukkhaveroorzaakt en wat gebeurt wanneer we ophouden ons eraan vast te klampen.
Down to earth. De Buddhadhamma is radicaal bevrijdend.
